BRANŞ REHBERİ: ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI · AAP & Türk Pediatri Kurumu Kılavuzları Uyumlu
Pediatri Muayene Notu: Büyüme-Gelişme, Aşı ve Ateşli Çocuk Şablonu
Önemli Klinik Çıkarımlar
- Pediatrik muayenede çocuğun yaşına göre ağırlık, boy ve baş çevresi ölçülerek persentil eğrileri (3-97p) mutlaka kaydedilmelidir.
- İlaç dozları erişkindeki gibi sabit değil, kilogram başına (mg/kg/doz) hesaplanır; muayene notunda çocuğun güncel tartısı yazılmalıdır.
- Ateşli çocuk değerlendirmesinde NICE Kırmızı-Sarı-Yeşil trafik ışığı sistemi ile sepsis ve menenjit belirtileri (fontanel kabarıklığı, purpura vb.) taranmalıdır.
- ClinIQ pediatri modülü, yaşa ve kiloya göre otomatik parasetamol/ibuprofen ve antibiyotik doz hesaplama araçlarıyla güvenli reçeteleme sağlar.
1. Büyüme-Gelişme Persentilleri ve Vital Bulguların Belgelenmesi
Pediatri polikliniğine başvuran her çocukta, şikayet ne olursa olsun temel antropometrik ölçümler yapılmalıdır:
- Vücut Ağırlığı ve Persentili: Dehidratasyon durumlarında akut kilo kaybı (%5 hafif, %10 orta, >%15 ağır dehidratasyon) tanısını koydurur.
- Boy ve Baş Çevresi: 0-3 yaş arasında baş çevresi beyin gelişiminin doğrudan göstergesidir; mikroensefali veya hidrosefali takibinde esastır.
- Yaşa Göre Normal Solunum Sayısı ve Kalp Hızı: Çocuklarda yaş küçüldükçe fizyolojik taşikardi ve takipne eşikleri değişir. Yenidoğanda solunum >60/dk, 1 yaşında >40/dk takipne kabul edilir.
2. Ateşli Çocuğa Yaklaşım: NICE Trafik Işığı Sistemi
| Kategori | Klinik Değerlendirme Bulguları | Eylem Planı |
|---|---|---|
| Kırmızı Alan (Yüksek Risk) | Soluk/benekli/asitli cilt, uyarılara zayıf yanıt veya uyanmama, sürekli tiz ağlama, inleme (grunting), takipne (>60/dk), göğüs çekilmeleri, kabarık fontanel, basmakla solmayan döküntü (peteşi/purpura), <3 ay bebekte ateş ≥38 °C. | Acil yatış / Sevk, tam sepsis taraması (Kültürler, LP), parenteral antibiyotik. |
| Sarı Alan (Orta Risk) | Gülümsememe, zayıf aktivite, taşikardi, kapiller geri dolum >3 sn, mukoz membranlarda kuruluk, 3-6 ay bebekte ateş ≥39 °C, 5 günden uzun süren ateş. | Klinik gözlem, idrar tahlili/kültürü, hemogram, yakın takip. |
| Yeşil Alan (Düşük Risk) | Normal cilt rengi, çevreyle ilgili, gülümsüyor, güçlü ağlıyor, hidrasyonu iyi, solunum doğal. | Evde semptomatik bakım, hidrasyon, aileye kırmızı bayrak eğitimi ve 48 saat sonra kontrol. |
3. Pediatri Poliklinik Muayene Notu Örneği (Akut Bronşiyolit)
PEDİATRİ (ÇOCUK SAĞLIĞI) POLİKLİNİK NOTU
S: 7 aylık erkek bebek, anne tarafından 3 gündür süren burun akıntısı, hafif ateş ve son 24 saattir eklenen hırıltılı nefes alma ile beslenme güçlüğü şikayetiyle getirildi. Anne sütünün yarısını emebiliyor, emzirme sırasında yorulup bırakıyor. Kusma veya ishal yok.
Özgeçmiş: 38. haftada term, normal doğum, 3200 g. Aşıları Sağlık Bakanlığı takvimine tam uyumlu. Bilinen alerji yok.
O:
Antropometri: Tartı: 8.400 g (50. persentil), Boy: 69 cm (50. persentil), Baş Çevresi: 44 cm (50. persentil).
Vitaller: TA: 90/55 mmHg, Nabız: 138/dk, Ateş: 37.8 °C (Aksiller), Solunum: 46/dk (Hafif takipne), SpO2: %95 (Oda havasında).
Fizik Muayene: Bilinç açık, çevreyle ilgili, ağlarken gözyaşı var. Ön fontanel düz (normal). Burun mukozası ödemli ve seröz akıntılı. Farenks hafif hiperemik, eksüda yok. Kulak zarları bilateral doğal.
Solunum Sistemi: Ekspiryum uzamış. Hafif interkostal çekilmeler mevcut, burun kanadı solunumu yok. Akciğer oskültasyonunda bilateral yaygın ekspiratuar ronküsler ve bilateral bazallerde kaba krepitan raller duyuldu. Stridor yok.
Kardiyak: S1+S2 doğal, üfürüm yok. Batın: Rahat, organomegali yok. Cilt: Turgor-tonus doğal, döküntü yok.
A:
1. Akut Viral Bronşiyolit - Hafif-Orta Şiddette (ICD-10: J21.9)
Klinik Şiddet Değerlendirmesi: SpO2 >%92, oral alım >%50, hafif çekilmeler (Ayaktan takip edilebilir).
P:
1. Burun tıkanıklığı için beslenme öncesi Serum Fizyolojik (%0.9 NaCl) damla ve nazal aspirasyon eğitimi verildi.
2. Sık aralıklarla az az emzirme ve hidrasyonun korunması anlatıldı.
3. Ateş veya huzursuzluk için Parasetamol şurup (120 mg/5 mL): 15 mg/kg hesabı ile tek seferde 5 mL (125 mg), ihtiyaç halinde en erken 6 saatte bir.
4. Kılavuz uyarınca bronşiyolitte rutin antibiyotik, sistemik kortikosteroid veya salbutamol önerilmediği aileye açıklandı.
5. Kırmızı Bayrak Eğitimi: İnleme, soluk alamama, dudaklarda morarma veya hiç beslenememe durumunda derhal Acil Servise başvuru.
6. 48 saat sonra Pediatri polikliniğinde kontrol.
S: 7 aylık erkek bebek, anne tarafından 3 gündür süren burun akıntısı, hafif ateş ve son 24 saattir eklenen hırıltılı nefes alma ile beslenme güçlüğü şikayetiyle getirildi. Anne sütünün yarısını emebiliyor, emzirme sırasında yorulup bırakıyor. Kusma veya ishal yok.
Özgeçmiş: 38. haftada term, normal doğum, 3200 g. Aşıları Sağlık Bakanlığı takvimine tam uyumlu. Bilinen alerji yok.
O:
Antropometri: Tartı: 8.400 g (50. persentil), Boy: 69 cm (50. persentil), Baş Çevresi: 44 cm (50. persentil).
Vitaller: TA: 90/55 mmHg, Nabız: 138/dk, Ateş: 37.8 °C (Aksiller), Solunum: 46/dk (Hafif takipne), SpO2: %95 (Oda havasında).
Fizik Muayene: Bilinç açık, çevreyle ilgili, ağlarken gözyaşı var. Ön fontanel düz (normal). Burun mukozası ödemli ve seröz akıntılı. Farenks hafif hiperemik, eksüda yok. Kulak zarları bilateral doğal.
Solunum Sistemi: Ekspiryum uzamış. Hafif interkostal çekilmeler mevcut, burun kanadı solunumu yok. Akciğer oskültasyonunda bilateral yaygın ekspiratuar ronküsler ve bilateral bazallerde kaba krepitan raller duyuldu. Stridor yok.
Kardiyak: S1+S2 doğal, üfürüm yok. Batın: Rahat, organomegali yok. Cilt: Turgor-tonus doğal, döküntü yok.
A:
1. Akut Viral Bronşiyolit - Hafif-Orta Şiddette (ICD-10: J21.9)
Klinik Şiddet Değerlendirmesi: SpO2 >%92, oral alım >%50, hafif çekilmeler (Ayaktan takip edilebilir).
P:
1. Burun tıkanıklığı için beslenme öncesi Serum Fizyolojik (%0.9 NaCl) damla ve nazal aspirasyon eğitimi verildi.
2. Sık aralıklarla az az emzirme ve hidrasyonun korunması anlatıldı.
3. Ateş veya huzursuzluk için Parasetamol şurup (120 mg/5 mL): 15 mg/kg hesabı ile tek seferde 5 mL (125 mg), ihtiyaç halinde en erken 6 saatte bir.
4. Kılavuz uyarınca bronşiyolitte rutin antibiyotik, sistemik kortikosteroid veya salbutamol önerilmediği aileye açıklandı.
5. Kırmızı Bayrak Eğitimi: İnleme, soluk alamama, dudaklarda morarma veya hiç beslenememe durumunda derhal Acil Servise başvuru.
6. 48 saat sonra Pediatri polikliniğinde kontrol.
Sıkça Sorulan Klinik Sorular
Q: Çocuklarda ateş düşürücü olarak aspirin neden asla kullanılmaz?
Viral enfeksiyonlar (grip, suçiçeği vb.) esnasında çocuklara aspirin verilmesi, karaciğer yetersizliği ve serebral ödemle seyreden ve %30-40 ölümcül olan Reye Sendromu'na yol açtığı için 18 yaş altı çocuklarda kesinlikle kontrendikedir.
Q: Pediatride dehidratasyon derecesi nasıl anlaşılır?
Ön fontanelin çöküklüğü, ağlarken gözyaşı varlığı, ağız mukozasının ıslaklığı, cilt turgor geri dönüş hızı ve ıslak bez sayısı incelenir. Gözyaşı olmaması ve çökük fontanel orta-ağır dehidratasyon bulgusudur.
Klinik Kılavuzlar ve Referanslar
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Fever in under 5s: assessment and initial management (NG143), 2021.
- American Academy of Pediatrics (AAP). Clinical Practice Guideline: The Diagnosis, Management, and Prevention of Bronchiolitis. Pediatrics. 2014;134(5):e1474-e1502.