BRANŞ REHBERİ: ORTOPEDİ VE TRAVMATOLOJİ · AAOS & TOTBİD Kılavuzları Uyumlu
Ortopedi ve Travmatoloji Muayene Notu: Eklem Muayenesi, ROM ve Travma Şablonu
Önemli Klinik Çıkarımlar
- Ortopedik fizik muayenenin 4 altın kuralı: Bak (Look - deformite/şişlik), Dokun (Feel - ısı artışı/hassasiyet), Hareket Ettir (Move - aktif/pasif ROM) ve Özel Testlerdir.
- Kas gücü değerlendirmesi uluslararası 0 ile 5 MRC skalasına göre objektif olarak belgelenmelidir (0: tam felç, 5: tam karşı direnç).
- Eklem yaralanmalarında distal nörovasküler muayene (nabızlar, kapiller geri dolum, periferik duyu) notta mutlaka yazılmalıdır; aksi halde kompartman sendromu atlanabilir.
- ClinIQ, acil travmada gereksiz radyolojik tetkikleri önleyen Ottawa Ayak Bileği ve Diz Kurallarını klinik akışa entegre eder.
1. Ortopedik Muayenenin 4 Aşaması: Bak, Dokun, Hareket Ettir, Test Et
Ortopedi ve Travmatoloji polikliniğinde kas-iskelet sistemi muayenesi karşılaştırmalı (sağlam ekstremite ile birlikte) yapılmalı ve şu düzende not edilmelidir:
- 1. Bak (Look - İnspeksiyon): Yürüyüş paterni (topallama, antalgik yürüyüş), ekstremite dizilimi (valgus, varus), asimetri, şişlik, ekimoz, açık yara veya skar dokusu.
- 2. Dokun (Feel - Palpasyon): Lokal ısı artışı, eklem effüzyonu (patellar şok testi), kemik çıkıntılarda ve bağ yapışma yerlerinde palpasyonla hassasiyet.
- 3. Hareket Ettir (Move - ROM): Eklem Hareket Açıklığı (Range of Motion - ROM) hem aktif (hastanın kendisinin yaptığı) hem pasif (hekimin yaptırdığı) olarak derece cinsinden ölçülmelidir (Örn: Diz fleksiyonu 0-130°).
- 4. Özel Testler: Ekleme özgü bağ ve kıkırdak testleri.
2. Kas Gücü Evrelemesi (MRC) ve Sık Kullanılan Özel Testler
| Eklem / Bölge | Özel Klinik Test | Değerlendirdiği Anatomik Yapı |
|---|---|---|
| Diz Eklemi | Lachman Testi & Ön Çekmece | Ön Çapraz Bağ (ÖÇB / ACL) rüptürü (Lachman en duyarlı testtir). |
| Diz Eklemi | McMurray Testi & Apley Kompresyon | Medial ve Lateral Menisküs yırtıkları. |
| Omuz Eklemi | Neer & Hawkins Testleri | Subakromiyal Sıkışma Sendromu (İmpingement). |
| Omuz Eklemi | Empty Can (Jobe) Testi | Supraspinatus tendonu ve rotator cuff yırtığı. |
| El Bileği | Phalen & Tinel Testleri | Karpal Tünel Sendromu (Nervus Medianus basısı). |
| Ayak Bileği | Thompson Testi | Aşil tendonu tam rüptürü (Baldır sıkıldığında plantar fleksiyon olmaması). |
3. Ortopedi Poliklinik Muayene Notu Örneği (Diz Travması)
ORTOPEDİ VE TRAVMATOLOJİ POLİKLİNİK NOTU
S: 26 yaş erkek hasta, halı saha futbol maçında sağ dizi üzerinde ani dönme (pivot) hareketi sonrası dizinde "kopma sesi" duyduğunu ve şiddetli ağrıyla yere düştüğünü ifade ediyor. 2 saattir sağ diz üzerine basamıyor. Dizinde hızla şişlik gelişmiş.
Özgeçmiş: Bilinen kronik hastalık veya geçirilmiş diz cerrahisi yok.
O:
İnspeksiyon: Sağ dizde belirgin şişlik, eklem içi effüzyon (hemartroz bulgusu). Ekimoz yok.
Palpasyon: Isı artışı (+), patellar şok testi (+). Medial eklem çizgisinde belirgin hassasiyet mevcut.
ROM: Ağrı ve effüzyon nedeniyle sağ diz fleksiyonu 80 derecede kısıtlı, tam ekstansiyon kilitlenme nedeniyle alınamıyor.
Özel Testler:
- Lachman Testi: (+) Pozitif, belirgin anterior translasyon, sert son hissi (soft endpoint) yok.
- Ön Çekmece: (+) Pozitif.
- Medial McMurray: Ağrı ve klik hissi (+).
- Arka Çekmece: Negatif.
Nörovasküler Muayene: Sağ distal nabızlar (A. Tibialis Posterior ve A. Dorsalis Pedis) palpabl ve kuvvetli. Kapiller dolum <2 sn. Periferik duyu sağlam. Kompartman gerginliği yok.
Direkt Grafi (AP-Lateral Sağ Diz): Akut kemik kırığı veya avülsiyon saptanmadı.
A:
1. Sağ Diz Akut Ön Çapraz Bağ (ÖÇB) Rüptürü (ICD-10: S83.5)
2. Sağ Medial Menisküs Yırtığı Şüphesi (ICD-10: S83.2)
3. Travmatik Diz Hemartrozu (ICD-10: M25.0)
P:
1. Konservatif akut faz tedavisi: RICE protokolü (İstirahat, Günde 4x20 dk Buz, Elastik bandajla kompresyon, Elevasyon).
2. Sağ alt ekstremiteye açılı diz breysi (ortez) takıldı, koltuk değneğiyle yük vermeden mobilizasyon önerildi.
3. Kesin tanı ve cerrahi planlama amacıyla Sağ Diz Kontrastsız Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) istemi yapıldı.
4. Analjezik ve anti-enflamatuvar: Etofenamat sprey 3x1 + Deksibuprofen 400 mg tb 2x1 (tok karnına).
5. MRG sonucu ile 3 gün sonra Ortopedi poliklinik kontrolü.
S: 26 yaş erkek hasta, halı saha futbol maçında sağ dizi üzerinde ani dönme (pivot) hareketi sonrası dizinde "kopma sesi" duyduğunu ve şiddetli ağrıyla yere düştüğünü ifade ediyor. 2 saattir sağ diz üzerine basamıyor. Dizinde hızla şişlik gelişmiş.
Özgeçmiş: Bilinen kronik hastalık veya geçirilmiş diz cerrahisi yok.
O:
İnspeksiyon: Sağ dizde belirgin şişlik, eklem içi effüzyon (hemartroz bulgusu). Ekimoz yok.
Palpasyon: Isı artışı (+), patellar şok testi (+). Medial eklem çizgisinde belirgin hassasiyet mevcut.
ROM: Ağrı ve effüzyon nedeniyle sağ diz fleksiyonu 80 derecede kısıtlı, tam ekstansiyon kilitlenme nedeniyle alınamıyor.
Özel Testler:
- Lachman Testi: (+) Pozitif, belirgin anterior translasyon, sert son hissi (soft endpoint) yok.
- Ön Çekmece: (+) Pozitif.
- Medial McMurray: Ağrı ve klik hissi (+).
- Arka Çekmece: Negatif.
Nörovasküler Muayene: Sağ distal nabızlar (A. Tibialis Posterior ve A. Dorsalis Pedis) palpabl ve kuvvetli. Kapiller dolum <2 sn. Periferik duyu sağlam. Kompartman gerginliği yok.
Direkt Grafi (AP-Lateral Sağ Diz): Akut kemik kırığı veya avülsiyon saptanmadı.
A:
1. Sağ Diz Akut Ön Çapraz Bağ (ÖÇB) Rüptürü (ICD-10: S83.5)
2. Sağ Medial Menisküs Yırtığı Şüphesi (ICD-10: S83.2)
3. Travmatik Diz Hemartrozu (ICD-10: M25.0)
P:
1. Konservatif akut faz tedavisi: RICE protokolü (İstirahat, Günde 4x20 dk Buz, Elastik bandajla kompresyon, Elevasyon).
2. Sağ alt ekstremiteye açılı diz breysi (ortez) takıldı, koltuk değneğiyle yük vermeden mobilizasyon önerildi.
3. Kesin tanı ve cerrahi planlama amacıyla Sağ Diz Kontrastsız Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) istemi yapıldı.
4. Analjezik ve anti-enflamatuvar: Etofenamat sprey 3x1 + Deksibuprofen 400 mg tb 2x1 (tok karnına).
5. MRG sonucu ile 3 gün sonra Ortopedi poliklinik kontrolü.
Sıkça Sorulan Klinik Sorular
Q: Ottawa Ayak Bileği Kuralları nedir?
Akut ayak bileği travmasında gereksiz röntgen çekimini önleyen klinik kurallardır: Lateral/medial malleolün arkasındaki son 6 cm'lik hatta hassasiyet varsa veya hasta yaralanma anında ve acilde 4 adım atamıyorsa grafi çekilmelidir.
Q: Akut hemartrozda diz aspirasyonu (artrosentez) ne zaman yapılmalıdır?
Aşırı gergin, ağrılı ve hastanın bacağını hareket ettirmesini engelleyen büyük effüzyonlarda basıncı rahatlatmak ve enfeksiyon/kristal ayrımı yapmak amacıyla steril şartlarda tanısal ve terapötik artrosentez yapılır.
Klinik Kılavuzlar ve Referanslar
- American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Management of Anterior Cruciate Ligament Injuries Clinical Practice Guideline, 2022.
- Stiell IG et al. Implementation of the Ottawa ankle rules. JAMA. 1994;271(11):827-832.